Dialog społeczny

Wsparcie eksperckie w zakresie dialogu społecznego – Pani Kamila Węglarska

Partycypacja społeczna

Nowy Program Rewitalizacji Miasta Łuków jest kompleksowym procesem wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszaru zdegradowanego. Rewitalizacja odbywa się zawsze przy udziale interesariuszy, czyli tych, którzy na takim obszarze mieszkają, pracują, przebywają, korzystają z niego lub są właścicielami obiektów i gruntów. Nowy Program Rewitalizacji Miasta Łuków to wspólna wizja wyprowadzania z kryzysu obszaru zdegradowanego. Tworzenie wizji zmian takiego obszaru będzie odbywać się z wykorzystaniem takich instrumentów jak – partycypacja społeczna i dialog społeczny.

Partycypacja społeczna, w znaczeniu ogólnym, jako podstawowy element społeczeństwa obywatelskiego, jest formą uczestniczenia obywateli w życiu publicznym, społecznym i politycznym oraz zapewnia udział jednostek w działaniach zbiorowych. Partycypacja oznacza uczestnictwo, czyli branie udziału w wydarzeniach, które nas dotyczą. Jest to możliwość zabierania głosu, uczestniczenia ludzi w działaniach i podejmowaniu decyzji. Partycypacja społeczna to wspólne podejmowanie decyzji przez obywateli, w dialogu z władzami.

W odniesieniu do Programu Rewitalizacji, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju (MiR/H 2014-2020/20(01)/07/2015), za partycypację społeczną uznaje się przygotowanie, prowadzenie projektów rewitalizacji w sposób zapewniający aktywny udział wszystkich interesariuszy. Interesariusze są partnerem dla władzy lokalnej przy diagnozowaniu, planowaniu, wdrażaniu i monitorowaniu rewitalizacji. Za interesariuszy uznaje się: mieszkańców, przedsiębiorców, organizacje pozarządowe, właścicieli nieruchomości i organów władzy publicznej. Według Rozporządzenia Ministerstwa, jednym z celów rewitalizacji jest budowanie partnerstwa oraz prowadzenie otwartego dialogu z tymi podmiotami i grupami, których rezultaty rewitalizacji mają dotyczyć, dlatego też istotną rolę w procesie rewitalizacji odgrywa partycypacja społeczna.

Partycypacja społeczna jest narzędziem prowadzenia Programów Rewitalizacji, które służy:

  • poznaniu potrzeb i oczekiwań interesariuszy oraz dążeniu do spójności planowanych działań z tymi potrzebami i oczekiwaniami;

  • prowadzeniu, skierowanych do interesariuszy, działań edukacyjnych i informacyjnych o procesie rewitalizacji, w tym o istocie, celach, zasadach prowadzenia rewitalizacji oraz o przebiegu tego procesu;

  • inicjowaniu, umożliwianiu i wspieraniu działań służących integracji interesariuszy wokół rewitalizacji;

  • zapewnieniu udziału interesariuszy w przygotowaniu dokumentów dotyczących rewitalizacji, w szczególności programu rewitalizacji dla miasta;

  • zapewnieniu w czasie przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji możliwości wypowiedzenia się przez interesariuszy.

Partycypacja społeczna realizowana jest na trzech poziomach:

  • Informowania – rolą administracji publicznej jest informowanie o planach, projektach i decyzjach, które dotyczą interesariuszy procesu rewitalizacji;

  • Konsultacji – rolą administracji publicznej jest proponowanie rozwiązań, projektów i zbieranie opinii na ich temat wśród interesariuszy procesu rewitalizacji;

  • Decydowania – rolą administracji publicznej jest zapewnienie partnerstwa w budowaniu rozwiązań i projektów z interesariuszami rewitalizacji oraz współdecydowania przez interesariuszy rewitalizacji.

Dialog społeczny

Dialog społeczny, w znaczeniu ogólnym, stanowi podstawowy element europejskiego modelu społecznego, dzięki któremu wszyscy partnerzy społeczni mogą wnieść aktywny wkład w tworzenie polityki społecznej.

W odniesieniu do Programu Rewitalizacji, za dialog społeczny uznaje się formy prowadzenia konsultacji społecznych. Dialog społeczny przybiera dwie główne formy konsultacji społecznych:

INFORMACYJNĄ. Zbieranie uwag w postaci papierowej lub elektronicznej, w tym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej lub formularzy zamieszczonych na stronie internetowej Miasta Łuków i Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie internetowej dotyczącej Rewitalizacji;

AKTYWIZUJĄCĄ. Prowadzenie spotkań otwartych, warsztatów, wywiadów indywidualnych, zogniskowanych wywiadów grupowych, spacerów badawczych, gier miejskich, debat z przedstawicielami interesariuszy rewitalizacji. Formy aktywizujące pozwalają na osiągnięcie głębszego poziomu partycypacji, ponieważ tworzą relację dwustronną pomiędzy administracją publiczną, a interesariuszami rewitalizacji. Dzięki metodom warsztatowym można przede wszystkim budować partnerstwa w projektowaniu rozwiązań.

Zestaw narzędzi (technik) prowadzenia konsultacji społecznych

Techniki aktywizujące to atrakcyjny sposób prowadzenia spotkań oraz sposób na integrację mieszkańców miasta. Spotkania, warsztaty pozwalają na nawiązanie relacji, stwarzają okazję do nawiązania trwałych relacji społeczności lokalnej, przy wspólnej sprawie, jaką jest wypracowanie wizji obszarów kryzysowych oraz programowanie rewitalizacji. Do najpopularniejszych form aktywizujących dialogu społecznego należą:

SPOTKANIA OTWARTE KONSULTACYJNE – zebranie przedstawicieli społeczności lokalnej, którzy za zwyczaj nie prowadzą ze sobą rozmów. Spotkanie ma charakter informacyjno- edukacyjny. W spotkaniach może być wykorzystana makieta obszaru. W kolejnych etapach, spotkania są okazją do dyskusji oraz wspólnego projektowania rozwiązań.

WARSZTATY KONSULTACYJNE W GRUPACH ROBOCZYCH – celem takich spotkań jest zredagowanie opinii, określenie priorytetów, wypracowanie propozycji programu rewitalizacji, poprzez opisywanie, pracę z mapą. Praca w grupach polega na podziale zadań, pracy indywidualnej, cyklicznym podsumowywaniu i wyznaczaniu kolejnych zadań. Kluczowy jest tu udział interesariuszy. Uczestnicy, interesariusze, prezentują słabe strony, zagrożenia płynące z obecnych rozwiązań i tworzą wizję nowych rozwiązań.

FORUM LOKALNE, KAWIARNIA OBYWATELSKA – spotkanie obywatelskie o różnym stopniu sformalizowania. Jest to „ciało doradcze” złożone ze stałej lub zmieniającej się grupy interesariuszy. Spotkania o mniej formalnym charakterze realizowane są na przykład w kawiarni. Uczestnicy kolejno prezentują swoją wizję rozwiązań, a następnie odbywa się dyskusja.

NARADA OBYWATELSKA – jako forma rozmów z osobami zaangażowanymi, społecznymi ekspertami, którzy oddają możliwie najbardziej formalnie obraz danej społeczności. Ich celem jest opracowanie zaleceń dotyczących danej sprawy. Podczas spotkań warsztatowych zapoznają się z materiałami prezentującymi daną problematykę, dyskutują na ten temat, poznając perspektywy innych uczestników. Podczas wysłuchania obywatelskiego, które wieńczy naradę obywatelską, rekomendacje społeczne może poznać i przedyskutować szerokie grono mieszkańców.

WYWIAD INDYWIDUALNY – jest to rozmowa prowadzona z jedną osobą, według kwestionariusza wywiadu. Wywiad ukierunkowany jest na określone w kwestionariuszu cele, ale jego przebieg zależy od przedmiotu badania. Rolą moderatora jest wprowadzanie kolejnych tematów rozmowy, doprecyzowanie wypowiedzi badanego oraz motywowanie do otwartego ujawniania opinii.

ZOGNISKOWANE GRUPY FOKUSOWE – jest to tzw. „fokus”, czyli wywiad, w którym moderator rozmawia z grupą uczestników. Przebieg rozmowy skoncentrowany jest na określonych zagadnieniach i pytaniach. Moderator zachęca uczestników do aktywnego udziału w dyskusji, organizuje przebieg rozmowy według scenariusza. Technika ta wykorzystuje pozytywne efekty synergii grupowej – uczestnicy wzajemnie się inspirują i motywują do wyrażania swoich opinii.

PUNKT KONSULTACYJNY – jest to miejsce, w którym mieszkańcy mogą się zapoznać z materiałami informacyjnymi, złożyć swoje uwagi, opinie, przedyskutować z kompetentnymi osobami interesujące ich kwestie. Umożliwia on spontaniczne uczestnictwo mieszkańców w konsultacjach społecznych bez konieczności przychodzenia na oficjalne spotkania. Jedną z form jest mobilny punkt konsultacyjny w różnych przestrzeniach miasta.

KONSULTACJE PISEMNE I INTERNETOWE – mają na celu pozyskanie pisemnej odpowiedzi na przedstawiony wcześniej przedmiot konsultacji społecznych. W siedzibie urzędu i na stronie internetowej zamieszczony będzie wzór formularza zgłaszania wniosków i uwag. Zainteresowane osoby mogą pobrać formularz, wypełnić go i złożyć w urzędzie lub wysłać drogą meilową.

SPACER BADAWCZY – uczestnicy zostaną zaproszeni na spacer, podczas którego moderator prowadzi wywiad, notuje obserwacje i uwagi, a uczestnicy wskazują na swoje potrzeby w odniesieniu do punktów w przestrzeni. Spacer pozwala na poznanie potrzeb i opinii określonych grup interesariuszy korzystających lub niekorzystających z danej przestrzeni.

Techniki konsultacji społecznych w nowym Programie Rewitalizacji Miasta Łuków:

Technika konsultacji społecznych

Opis

Wywiady indywidualne

Prowadzenie wywiadów indywidualnych z reprezentantami grup interesariuszy – mieszkańców, przedsiębiorców, organizacji pozarządowych oraz innych instytucji zaangażowanych w proces rewitalizacji.

Spotkania otwarte – informacyjno- edukacyjne

Zebranie przedstawicieli różnych grup interesariuszy, o charakterze informacyjno- edukacyjnym dotyczące programu rewitalizacji.

Warsztaty konsultacyjne w grupach roboczych

Spotkania warsztatowe z jedną grupą interesariuszy – zredagowanie opinii każdej z grup, określenie priorytetów rewitalizacji.

Zogniskowany wywiad grupowy – grupa fokusowa

Zebranie przedstawicieli różnych grup interesariuszy na jednym spotkaniu, jako wspólne projektowanie wizji zmian obszaru zdegradowanego.

Spacer badawczy

Uczestnicy, przedstawiciele grup interesariuszy, zaproszeni na spacer, podczas którego moderator prowadzi wywiad. Spacer pozwala na poznanie potrzeb i opinii w przestrzeni otwartej, w bezpośrednim kontakcie z terenem rewitalizowanym. Metoda ta pozwala na odnotowanie wielu spostrzeżeń, których nie udałoby się pozyskać w przestrzeni „zamkniętej”.